İslam dininin bildirdiği emrlere ve yasaklara “ahkamı seryye” veya”ahkam-ı islamiyyee”denir.Bunlara “Efla-i mükelefin” de denilmekdedir.Efal-i mükelefin sekizidir.Farz,facip,sünnet,müstehab,mubah,harram,mekruh, ve müfsid.

1-FARZ:Allahü tealanın yapılmasınıayet-i kerime ile açıkça ve kesin olarak emr etiği seylere farz denir.Farzların terketmek haramdır.İnanmayan ve yapılmasına ehhemiye vermeyen kafir olur. farz iki ceşididir.

FAARZ-I AYN:her mükelef olan müslümanın bizzat kendisinin yapması olan farzdır.İman etmek abdest almakguslaetmek (yani boy bdesti almak)beş vakt namaz kılmak ramazan ayında oruç tutmakzengin olunca zekat vermek ve hacca gitmek farzla aynıdır (otuz iki farz ve elli dört farz meşurdur.)

Farz-ı Kifaye:Müslumanın bir kacının veya sadece birinin yapması ile diğerlerinin sorumluklar kurtuldugu farzlardır.verilen selamın cevabını söylemek cenazeyi gasıl etmek (yani yıkamak)cenaze namazı kılmak Kuran-ıKerimin tamamını ezberleyip.hafız olmak cihad etmek sanatına ticaretlerine lazım olan fazla din ve fen bilgilerini öğrenmek gibi farzlar böyledir.

2-VACİB:Yapılması farz gibi kesin olan emrlelre denir.Bu emrinKuran-ı Kerim deki delili farz kadar açık değildir.zanni(şşüpheli)olan bir delil ile sabittir.Vitr namzını ve Bayram namazlarını kılmak zengin olunca kurban kesmek fitre.Sadaka-i fitr vermek vacibdir .Vacibin hükmü farz gibidir.vacibi terk etmek tahirmen mekruhdur.Vacib olduğuna inamayan.kafir olmaz.fakat yapmayan Cehhenem azabına layık olur.

3-SÜNNET:Allahü tealanın acıkca bildirmeyip yanlız POeygamber efendimiz yapılmasını övdüğü kendisinin yaptiği veyahud yapılırken görüp de mani olmayıp seylere”sünnet” denir.sünneti beğenmemek küfürdür.begenip de yapmıyan azab olmaz.fakat özürsüz ve devamlı terk eerse itiba azarlanmyaın ve sevabından mahrum layık olur.Mesela ezan okumak ikamet getirmek cemat ile namaz kılmak abdest alırken mısav kılmakn evlendiği gece yemek yedirmek ve cocogunu sünnet etirtmrk gibi.

Sünneti Mükedde:Peygember efendimizin devamlı yaptırmasıpek az kuvvetli erkedikleri sünnetlerdirtSabah namazının sünnetti öğlenin ilk ve son sünnetleri aksam namazının süneti yatsı namazının son iki rekatı sünneti böyledir.Bu sünnetler asla özürsüz terk olunmaz begenmeyen kafir olur.

sünneti gayri müekkede:peygamber efendedimizin ibadet maksadıyla ara sıra yapdıklarıdır.ikindi ve yatsı namazlarının 4 rekatlik ilk sünnetleri böyledir.bunlar cok yere terk olarak özürsüz olarak busbutun terk olunursa yasa lazım gelmez ozursuz olarak terka olunursa itaba ve sabaha mahrum olmaya sebeb olur.
bes on kimsende birisi işlese diğer müslümanalardan sakıt olan sunnetlere selam vermek itikata girmek gibi abdest almaya yemege içmege ve her mubarek işe başlarken besmele çekmek sünetir.

4-MÜSTEHAB:buna mendup aadab da denir.Peygamber efendimizin omrude bir iki kere dahi olsa yaptıkları ve sevdikleri beğendikleri hususlardır.yeni dogan cocuga yedinci gün isim koymak erkek ve kız çoçogu akıka hayvanı kesmek güzel giyinmek güzel koku sürünmek müstehabdır .Bunları yapana çok sevab verilir.işlemeyene azab olmaznşefa aten mahrum kalmak da olmaz.

5-MUBAH:yapılması emr olunmayan ve yasak da edilmeyen şeylere mubah denir yani günah vey a iyi niyete işlenmesine sevab körü niyetle sevab kötü niyetle işlenmesinde azab vardır uyumak halinden çeşidli yemeklerden giyinmek helal olmak şartıyla türlü elbise giyinmmek gibi işler mubahdırlar. BUnlar islamiyete uymak emrlelre sarılmak niyetiyle yapılırsa sevap olurlar sıhatli olup ibadet yapmaya niyet ederek ytemek içmek böyledir.

6-HARAM:Alahü tealaKuyran-ı kerimde yapmayınız diye acıkca yasak etigi şeylerdir Haramların yapılması ve kullanılması kesinlikle yasaklamıştır.Harama helal diyenin. ve helale haram diyenin imanı gider kafir olur.Haram olan şeyleri terk etmek onlardan sakınmak farzdır ve çok sevabdır.
haram iki çeşididir.

HAram-li ayinhi:Adam öldürmek zina,livata etmek kumar oynamak,şarab ve her türlü alkollü içkiler i.mek ,üyalan soylemek,hırsızlık yapmak,domuz eti,kan ve leş yemek,kadınların kızların başı,kolları,bacaklaı acık sokağa çıkmaları haram olup büyük günahdırlar.Bir kimse bu günahları işlerken besmela okusa veya helal olduguna itikat etse yahud Allahüü tealanın haram etmesine ehheyiet vermese kafir ollur.bunların haram olduğuna inanıp korkarak yapsa kafir olmaz Fakat Cehhenem azabına layık olur.Eğer ısrar edip tevbesiz ölürs imansız gitmeye sebeb olur.

HARAM-Lİ GAYRİHİ:Bunlar aslılları itibariyle helal olup başkasının haklarından dolayı haram olan şeylerdir Mesela nir kişininbagına girip sahibinin izni yok iken meyvesini koparıp yiyen ev eşyasını ve oarasını çalıp kulanmak emanete hıyanet etmek rüşvit faiz ve kumar ile mal para kazanmak gibi bunları yapan kimse,yaparken Besmele söylese veyahud helaldir dese kafir olmaz.Cünkü o kişinin hakıdır geri alır besbucuk arpa bir dank ağırlıgında gümüş kıyamedi hak niçin yarın kıyamet gününde cemahatle kılınmıs 700 rekat kabul olunmus namzın sevabın allahun teala tarafından alınıp hak sahıbıne verılır ibadet yapmaktan daha cok sevabdır onun icin haramları orenıp kacınmak lazım.

7-MEKRUH:Allahu tealanın ve muhamed aleyhidelemın begenmedigi ve sevabını gideren şeylere mekruh ndenir.
mekruh iki cesidir.

tahrimen mekruh:vacibin terkidir harama yakın olan mekruhlardırbunları yapmak azabı gerekdirir.Güneş doğarken tam tepeden iken ve batarken namaz kılmak gibi bunları kasıtla işleyen asi ve günahkar olur Cehenem azabına layık olur.Namazda vaciblri terk edenin tahrımı mekruhları işleyenin onun o namazı iade etmesi vacibdir eger sevh ile ile unutarak işlerse namaz içinade secde-i sevh yapar.

Tenzihen mekruh:Mubah yanı helal olan işlerine yakın olan yahud yapılması yapılmamasındandaha iyi olan işlerdir.gayri mueked sünnetleri veya mustebhaları yapmamak gibi.

8-MÜFSİD:Dinimizde mesur olan bir işi veya baslanmıs olan bir ibadetin bozan seylerdir imanı ve namazı nıkahı ve hacı zekatı alış ve satışı bozmak gibi Mesela ALlaha ve kıtaba söğmek küfr olup ,manı bozar namazda gülmek namaz ve abdesti bozar oruclu iken yemek içmek orucu bozar.

Farzları vacibleri ve sünnetleri yapana ve haramdan mekruhdan sakınana ecr yaai sevab verilir haramları mekruhları yapan ve farzları vacibleri yapamayana günah yazılır.Bir haramdan sakınmanın sevabı bir farzı yapmanın sevabıa kat kat çoktur.Bir farzın sevabı bir mekruhdan sakınmanın sevabından çoktur mekruhdan sakınmanın sevabı da sünnetin sevabından coktur MÖubahlar içinde Alahu tealanın sevdiklerine hayat ve hasanett denir.Bunları yapana da sevab verilir ise de bu sevab sünnet sevabından azdır .